UIT HET HOOFD

Dinsdagavond, op het Kinderboekenbal, sprak ik met Karel Berkhout van het NRC. Hij wilde graag weten of ik een kindergedicht uit mijn hoofd kende.  Lees meer hier.
Het eerste gedicht wat in mijn hoofd opkwam was Landschap van Hendrik Marsman. Het staat in De Ark, een bundel verhalen en gedichten die Annie M.G. Schmidt in 1955 samenstelde.

Geen echt kindergedicht? Daar dacht ik toen helemaal niet over na.
Ik was een jaar of 10 toen ik het uit mijn hoofd leerde en ik vind het nog steeds mooi:

Landschap

In de weiden grazen                                                              
de vreedzame dieren;
de reigers zeilen over blinkende meren,
de roerdompen staan
bij een donkere plas
en in de uiterwaarden
galopperen de paarden
met golvende staarten
over golvend gras.

Het gedicht klinkt donker als het over een donkere plas gaat. En als de paarden galopperen galoppeert het gedicht mee. En als de staarten en het gras golven golft het gedicht verder.

Vroeger moest je op school gedichten uit je hoofd leren. Of het ook op mijn school moest weet ik niet meer zeker, maar het zal wel. Hoe dan ook, ik deed het thuis uit vrije wil en ik heb er nooit spijt van gehad. De meeste gedichten die ik toen kon opzeggen zijn blijven hangen. Sommige zijn een beetje aangetast, de tijd heeft  hier en daar een hap uit een regel genomen. Maar niet uit Landschap. Dat is nog helemaal heel.

WOORDEN

Een tijdje geleden al schreef ik een column voor het blad Go/ed. Over het fijne van onbegrijpelijke woorden.
Vroeger wemelde het van de boeken zonder AVI-aanduiding. Mooi was dat. Dan kreeg je opeens een verhaal in handen vol geheimzinnigheid.
In het blad Go/ed was maar ruimte voor een paar voorbeelden. Ik zou nog veel meer woorden kunnen noemen.
Bedremmeld bijvoorbeeld (bedrempeld zei ik per ongeluk). Lineair, karwats, metropool en niet te vergeten dashond. Ik was een jaar of vijf en een dashond was mogelijk een kapstokmonster dat klaarlag of klaarhing om in je vingers te bijten. Lekker griezelig.
Ook nu houd ik nog van woorden die zich niet meteen gewonnen geven.
De column is hier na te lezen.

(Nee het klopt niet, denk ik bij nader inzien. Toen ik vijf was kon ik nog nauwelijks iets lezen. Het woord dashond moet dus van later zijn. Van wanneer precies weet ik niet meer. Was ik misschien zes of zeven? En waarom was ik in mijn herinnering jonger? Misschien omdat bang zijn zogenaamd bij kleine kinderen hoort en ik mezelf dus kleiner maakte. Je geheugen gaat soms zijn eigen gang. Het verdraait de waarheid een beetje. Maar dit keer had ik het door. )

UITSPANNINGSBOEK

Op de Zaanse Kinderboekenmarkt las ik voor tijdens een boottochtje, samen met Truus Matti. Daarna moest ik signeren, maar tussen de boottocht en het signeren zat meer dan een uur. Ik moest mezelf zien te vermaken. De boekenmarkt werd gehouden op de Zaanse Schans. Een plek die ik goed ken omdat ik nu eenmaal een Zaankanter ben. Ik lette voor een keer niet op de molens, maar op de boeken. Een tweedehands boek dat op een kraam stond trok meteen mijn aandacht. Het was een uitspanningsboekvoor jongens en meisjes. Voor vier euro mocht ik het meenemen. Helaas stond er nergens een jaartal in, maar het was een boek van voor mijn tijd, dat was duidelijk. Wat is een uitspanningsboek? Het tegenovergestelde van een inspanningsboek, dacht ik zo en dat klopte aardig. Er staan allerlei spelletjes en proefjes in. Sommige daarvan zijn trouwens behoorlijk inspannend omdat je er eerst allerlei ingewikkelde dingen voor in elkaar moet knutselen. Er staan ook rare spelletjes in het boek. Zoals: ‘Uit een glas een ander glas vullen zonder storten’ Eerst moet je aan twee personen vragen of ze een bijna vol glas zonder morsen (storten) leeg kunnen gieten in een ander glas. Dan laat je ze als volgt zitten. En ja hoor, je krijgt gelijk. Zonder morsen gaat het niet.

Aan het begin van het boek staat nog een citaat van Dr. J. P. Heye: ‘Er is ook een Gymnastiek der zintuigen en ze draagt meer bij tot de gezondheid, dan men vermoedt’
Zou het waar zijn?

Ik heb zo mijn twijfels.

VRAAG (1)

Ik krijg veel vragen. Die beantwoord ik meestal braaf. Al te luie vragen niet. (Ik heb donderdag een spreekbeurt. Kunt u me zo snel mogelijk informatie sturen?) Al te rare vragen ook niet. Maar de rest… Misschien is het handig als ik hier af en toe een antwoord opschrijf.

Om te beginnen deze: Lees ik veel boeken? (Dat wordt me váák gevraagd.)
Ik weet het niet. Ik weet wel hoeveel ik lees. Heel precies zelfs. Maar ik weet niet wat veel lezen is. Hoeveel boeken noem je veel? Hoeveel boeken noem je weinig?
Ik lees langzaam. Sommige zinnen lees ik een paar keer. Ik heb geen haast. Als ik een boek uit heb schrijf ik de titel op in dit oude schrift. Zo kan ik later opzoeken wat ik gelezen heb. Ik kan dus ook zien hoeveel ik lees: dit jaar 41 boeken. Sommige boeken heb ik snel uit. Andere boeken hebben veel tijd nodig. Niet alles komt in het schrift. Ik lees vaak gedichten en korte stukjes en losse hoofdstukken over allerlei onderwerpen en dat schrijf ik niet op.
Er zijn mensen die minder lezen en mensen die veel meer lezen, maar dat maakt niet uit. Het moet geen leeswedstrijd worden.

KRIMPEN

Nu de kinderboekenweek bijna begint, praat ik veel over schrijven. Zo kreeg ik laatst weer een vraag over de lievelingsboeken uit mijn jeugd. Al eerder schreef ik daar iets over. (Hier en hier.)
Al een paar weken ligt David ontdekt de wereld van Anne Holm op mijn bureau. Ik heb het vroeger gelezen. Meerdere keren. Het maakte diepe indruk op me en raakte me tot in mijn ziel. Al lezend werd ik David. Ik vergat dat ik een boek las.

Ik wil David ontdekt de wereld opnieuw gaan lezen, maar ik durf er niet goed aan te beginnen. Ik ben bang dat het verhaal gekrompen is, zoals plaatsen uit je jeugd kunnen krimpen. Zoals gangen smaller worden en kamers kleiner. Ik vrees dat ik al lezend mezelf zal blijven. Dat ik de hele tijd zal weten dat ik een boek lees. Misschien is een gekrompen David nog indrukwekkend genoeg. Maar het lijkt me beter alles te laten zoals ik het me herinner. David gaat terug in de kast.

PAULTJE EN HET PAARSE KRIJTJE

Dat had ik nooit moeten doen: schrijven over lievelingsboeken. De ene herinnering na de andere komt langsgeschoven. Wiplala, De kinderen van Bolderburen, Winnie de Poeh, De dood van Winnetou. In mijn hoofd ontstaat een eindeloze rij. De meeste boeken heb ik bewaard. Ook Paultje en het paarse krijtje staat nog steeds in mijn kast. Crocket Johnson schreef en tekende het in 1955. (De Nederlandse vertaling is in 2000 opnieuw uitgegeven.) Paultje heeft een krijtje. Daarmee tekent hij zijn eigen wereld. Een weg, een draak, een oceaan waar hij bijna in verdrinkt, een stad en tenslotte zijn eigen bed. Het is een mooi simpel boekje, maar ik weet nog goed dat ik het enorm spannend vond. Duizelingwekkend. Zielig ook. Paultje is overgeleverd aan zijn eigen fantasie. Als hij honger krijgt tekent hij paarse pasteitjes. Ook het veilige bed, waarmee het verhaal eindigt, moet hij eerst zelf tekenen.
Toen ik Paultje en het paarse krijtje voor het eerst las was ik nog te jong om precies te begrijpen waarom ik het zo spannend vond. Nu weet ik dat ik bang was om in mijn eigen hoofd te verdwalen. Wat zou er gebeuren als ik per ongeluk iets vreselijks verzon? Stel je voor dat alles echt zou bestaan. En nog erger: dat er verder niets anders zou bestaan. Huiveringwekkend!

ARK

Ik ging naar een school om over mijn boeken te vertellen. Een meisje wilde graag weten wat ik als kind las.
Het antwoord is simpel. Ik las alles wat los en vast zat. Maar natuurlijk had ik ook lievelingsboeken. Pietepaf het circushondje (het eerste Gouden Boekje) en Koekoe met de groene duimen van Maurice Druon. Later David ontdekt de wereld van Anne Holm. En nog later Ochtendwind van Rosemary Suttcliff.

Maar het allermooiste boek was De Ark van mensen dieren en dingen. Een verzameling verhalen en gedichten uit de wereldliteratuur, samengesteld door Annie M.G. Schmidt en prachtig geïllustreerd door Jenny Dalenoord. Ik heb het stukgelezen.
Eén verhaal sloeg ik altijd over. Het ging over een geest in een fles en ik vond het te eng. Maar alle andere verhalen las ik steeds opnieuw en sommige gedichten leerde ik uit mijn hoofd.

De Ark is een boek dat bijna niet meer bestaat. Het is niet te koop in de gewone boekenwinkels en je vindt het ook niet in de openbare bibliotheek. Dat is jammer.
Kom je ooit een exemplaar tegen op een rommelmarkt: meteen kopen! Het is een schatkamer vol prachtige, spannende en ontroerende verhalen.